SMART doelen opstellen: uitleg en voorbeelden

SMART doelen zijn doelen die specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden zijn. Met deze methode maak je een algemene wens, zoals “we willen klanten sneller helpen”, concreet. Je legt vast wat je wilt bereiken, hoe je het resultaat meet en wanneer het klaar moet zijn.

Waar staan de letters van SMART voor?

Elke letter helpt je om een doel scherper te formuleren. Samen geven ze antwoord op de vraag wat je wilt bereiken en of dat ook haalbaar is.

• Specifiek: beschrijf precies wat je wilt bereiken en voor wie. “Beter communiceren” is bijvoorbeeld te breed. “Klanten sneller antwoord geven op hun vragen” is duidelijker.
• Meetbaar: spreek af waaraan je ziet dat het doel is bereikt. Dat kan met een aantal of percentage, maar ook met een duidelijke controle, zoals een afgerond verslag.
• Acceptabel: zorg dat de betrokkenen achter het doel staan en begrijpen waarom het belangrijk is. Bespreek het doel met de mensen die eraan werken.
• Realistisch: kijk of het doel haalbaar is met de beschikbare tijd, kennis en middelen. Een doel mag uitdagend zijn, maar moet niet onuitvoerbaar zijn.
• Tijdgebonden: geef aan wanneer het resultaat klaar moet zijn. Zo weet iedereen op welk moment je beoordeelt of het doel is gehaald.

Je komt ook andere invullingen van SMART tegen. Zo wordt de A soms uitgelegd als “haalbaar” en de R als “relevant”. De kern blijft hetzelfde: maak duidelijk wat je wilt bereiken en beoordeel of het doel past bij de situatie.

Zo formuleer je SMART doelen

Begin met één resultaat dat je wilt bereiken. Schrijf daarna op hoe de situatie nu is en wat er moet veranderen. Werk je doel vervolgens uit met deze stappen:

1. Maak het resultaat concreet. Beschrijf wat er anders moet zijn, voor wie en waar. Benoem ook wie verantwoordelijk is.
2. Kies een manier om te meten. Leg vast welk resultaat voldoende is en waar je de gegevens vandaan haalt. Noteer zo mogelijk ook de beginsituatie.
3. Bespreek het doel met betrokkenen. Ga na of iedereen het doel begrijpt en bereid is eraan mee te werken.
4. Beoordeel of het haalbaar is. Kijk welke tijd en middelen beschikbaar zijn en pas het doel aan als dat nodig is.
5. Stel een termijn vast. Spreek af wanneer je het resultaat beoordeelt en wanneer je tussendoor de voortgang bekijkt.

Schrijf het doel daarna in één of twee zinnen op. Je hoeft niet alle letters van SMART letterlijk in die zin te zetten. Afspraken over draagvlak, beschikbare tijd en middelen kun je er apart bij noteren.

Voorbeelden van SMART doelen

De volgende voorbeelden laten zien hoe je een algemene wens concreet maakt. De aantallen en termijnen zijn voorbeelden, geen vaste normen. Een passend doel hangt af van de beginsituatie en de beschikbare tijd.

Voor een team

Niet SMART: “We willen klantvragen sneller beantwoorden.”

SMART: “Binnen ongeveer drie maanden beantwoordt ons team ongeveer 90% van de binnengekomen klantvragen binnen twee werkdagen. We meten dit via het registratiesysteem.”

Het team kan het registratiesysteem gebruiken om het aandeel tijdig beantwoorde vragen te bepalen. Of het doel realistisch en acceptabel is, hangt af van de huidige reactietijd, het aantal vragen en de beschikbare medewerkers.

Voor een persoonlijk doel

Niet SMART: “Ik wil aan mijn conditie werken.”

SMART: “Ik ga de komende drie maanden drie keer per week 30 minuten hardlopen om mijn conditie te verbeteren.”

Dit doel beschrijft vooral de activiteit. Je kunt bijhouden of je volgens het plan hebt gelopen. Wil je ook weten of je conditie is verbeterd, spreek dan apart af hoe je dat beoordeelt.

Voor een leerdoel

Niet SMART: “Ik wil beter leren presenteren.”

SMART: “Binnen ongeveer drie maanden geef ik een presentatie aan mijn team. Na afloop vraag ik feedback op mijn stemgebruik en de opbouw van mijn verhaal.”

Hiermee maak je duidelijk wat je gaat doen en hoe je feedback verzamelt. Wil je ook vaststellen of je presentatievaardigheid is verbeterd, spreek dan vooraf af waaraan je die verbetering herkent.

Hoe meet je de voortgang?

Kies een meetpunt dat past bij het resultaat. Wil je een document opleveren, dan kun je nagaan of het af is en aan de afgesproken eisen voldoet. Wil je sneller reageren op vragen, dan heb je gegevens nodig over het moment van binnenkomst en het moment van antwoord.

Leg bij een percentage vast wat je meetelt. Gaat het bijvoorbeeld om alle binnengekomen vragen of alleen om vragen die het team zelf kan beantwoorden? Spreek ook af waar je de informatie vastlegt. Zo kunnen betrokkenen het resultaat op dezelfde manier beoordelen.

Een tussentijdse bespreking helpt om te zien of de aanpak werkt. Blijft het resultaat achter, onderzoek dan waardoor dat komt. Misschien is een andere werkwijze nodig of blijkt de oorspronkelijke termijn niet haalbaar.

Valkuilen bij het opstellen van SMART doelen

Een doel is niet automatisch goed omdat er een getal en een deadline in staan. Deze fouten komen vaak voor:

• Een activiteit verwarren met een resultaat. Een training volgen laat zien wat je doet, maar niet vanzelf wat je hebt geleerd.
• Een getal kiezen zonder beginsituatie. Zonder te weten hoe het nu gaat, is het lastig te beoordelen of de gewenste verandering haalbaar is.
• Een doel opleggen zonder overleg. Een team kan moeite hebben met een doel als de reden onduidelijk is of de benodigde tijd ontbreekt.
• Te veel tegelijk willen. Een doel met meerdere resultaten wordt lastig te volgen. Splits het zo nodig op in aparte doelen.
• De afspraak niet aanpassen als de situatie verandert. Bespreek bij een grote verandering of de oorspronkelijke afspraak nog past. Leg ook vast waarom je haar wijzigt.

SMART werkt minder goed als je vooraf nog niet weet welk resultaat haalbaar of wenselijk is. Je kunt dan eerst een doel stellen om iets te onderzoeken of uit te proberen. Gebruik de uitkomst om daarna een concreter resultaat af te spreken.

Veelgestelde vragen over SMART doelen

Wat zijn SMART leerdoelen?
Dat zijn leerdoelen waarbij je concreet maakt wat je wilt leren, hoe je laat zien dat je dit kunt en binnen welke termijn. Het volgen van een cursus kan een stap zijn, maar zegt niet altijd genoeg over wat je daarna beheerst.

Wat zijn SMART doelen in de zorg?
In de zorg beschrijven SMART doelen een gewenst resultaat voor een cliënt of patiënt, samen met een manier om de voortgang te beoordelen. Het doel moet passen bij de situatie en wensen van de persoon. Een zorgverlener kan bijvoorbeeld met een cliënt afspreken welke dagelijkse handeling deze wil oefenen en wanneer zij samen bekijken hoe dat gaat.

Hoe rapporteer je over een SMART doel?
Noteer welk doel is afgesproken, wat je hebt waargenomen en hoe dat zich verhoudt tot het gewenste resultaat. Beschrijf ook eventuele afspraken voor het vervolg. Schrijf feitelijk: noem wat iemand heeft gedaan of wat is gemeten, in plaats van alleen dat het “goed gaat”.

Neem een doel dat nu nog vaag is en schrijf op welk resultaat je wilt zien, hoe je dat vaststelt en wanneer. Bespreek daarna met de betrokkenen of de afspraak haalbaar is en wie de voortgang bijhoudt.